در حال بارگذاری صفحه
بانک کالا نمی‌فروشد؛ پول را با یک قیمت جمع می‌کند و با قیمت دیگری به کار می‌گیرد. پس سود خالص بانک، که اغلب اول از همه دیده میشود، آخرین عددی است که باید خواند. این مطلب ترتیبی را می‌گوید که با آن میشود فهمید سود یک بانک از کجا آمده، چقدرش تکرار میشود و چه ریسکی پشتش نشسته است.
در صورت سود و زیان بانک دو ردیف از بقیه مهم‌ترند: درآمد سود (تسهیلات اعطایی، سپرده‌گذاری نزد بانک‌های دیگر و اوراق بدهی) و هزینهٔ سود سپرده‌ها. به‌جای اینکه فقط ببینید درآمد سود رشد کرده، رشد این دو را کنار هم بگذارید.
یک نسبت ساده هم کمک می‌کند: بانک به ازای هر ۱۰۰ تومان درآمد سود، چند تومان سود سپرده میدهد؟ اگر این عدد نسبت به سال قبل بالا رفته باشد، قیمت پول برای بانک سریع‌تر از بازده دارایی‌هایش گران شده است.
گزارش‌های میان‌دوره‌ای کدال تجمعی‌اند: گزارش نُه‌ماهه، جمع نُه ماه است. رشد را فقط بین دوره‌های همطول حساب کنید، مثلاً شش‌ماههٔ امسال با شش‌ماههٔ پارسال. گزارش ماهانهٔ بانک‌ها هم درآمد و هزینهٔ تأمین منابع هر ماه را میدهد و زودتر از صورت مالی فصلی خبر میدهد.
برای دقیق‌تر شدن، درآمد تسهیلات را بر متوسط ماندهٔ تسهیلات و هزینهٔ سپرده را بر متوسط سپردههای سودده تقسیم کنید. اولی نرخ تقریبی به کار گرفتن پول است و دومی قیمت تقریبی تأمین آن. بعد به حاشیهٔ سود خالص بهره‌ای می‌رسید:
صورت‌های میان‌دوره‌ای فقط ماندهٔ اول و آخر دوره را می‌دهند، پس متوسط به‌دست‌آمده تقریبی است. اگر ماندهٔ تسهیلات ۴۰ درصد بالا رفته ولی درآمد تسهیلات ۳۰ درصد، دنبال علت بگردید: تغییر ترکیب تسهیلات، تسهیلات تکلیفی با نرخ پایین، یا وام‌هایی که هنوز درآمد نساخته‌اند. رشد مانده خودش خبر نیست؛ علت فاصلهٔ آن با رشد درآمد خبر است.
یادداشت تسهیلات، مانده را به جاری، سررسیدگذشته، معوق و مشکوک‌الوصول تقسیم می‌کند. ماندهٔ غیرجاری به‌تنهایی قضاوت‌پذیر نیست. این‌ها را کنارش بپرسید:
تورم این بخش را با تأخیر تغییر میدهد. بنگاه‌ها در تورم برای همان فعالیت قبلی سرمایه در گردش بیشتری می‌خواهند، پس تسهیلات و درآمد بانک بالا میرود. اگر فروش مشتری پا به پای هزینه‌هایش بالا نرود، همان تسهیلات چند فصل بعد به مطالبه‌ای تبدیل میشود که باید برایش ذخیره گرفت. در ایران امهال هم این تأخیر را بیشتر می‌کند: وام تمدیدشده در دفاتر جاری می‌ماند و ممکن است درآمدش شناسایی شود، بی آنکه پولی دریافت شده باشد.
درآمد کارمزد به سرمایه و ترازنامهٔ کمی نیاز دارد و ریسک اعتباری ندارد. پس درصد رشدش کمتر از سهمش در درآمد بانک مهم است. اگر سهم کارمزد از درآمد اصلی (خالص سود به‌علاوهٔ خالص کارمزد) بالا میرود، ترکیب درآمد بانک متنوع‌تر شده است. فقط ببینید رشد از افزایش واقعی خدمات آمده یا از تغییر تعرفه‌ها.
در صورت سود و زیان بانک‌های ایران، ردیف‌هایی مثل سود مبادلات و معاملات ارزی، سود سرمایه‌گذاری در سهام و سود فروش املاک گاهی از کل سود عملیاتی بزرگ‌ترند. این سودها واقعی‌اند ولی به نرخ ارز و به داشتن دارایی قابل فروش بستگی دارند. سود را به دو سبد تقسیم کنید و رشد سود خالص را بین آنها ببینید. برای سود ارزی، اول خالص موقعیت ارزی بانک را پیدا کنید و بپرسید چقدرش تغییر ارزش دفتری است و چقدرش به پول نقد رسیده.
سرمایه را همیشه کنار ریسک ترازنامه بخوانید: رشد ۳۰ درصدی سرمایه با رشد ۲۰ درصدی دارایی‌های موزون‌شده به ریسک معنای دیگری دارد تا با رشد ۵۰ درصدی آنها. در آخر، کیفیت صورت مالی به‌تنهایی نمی‌گوید کدام بانک بهتر است؛ قیمت هم مهم است. نسبت قیمت به ارزش دفتری (P/B) را کنار بازده حقوق صاحبان سهام (ROE) بگذارید: بانکی با ROE پایدار و تکرارشونده معمولاً P/B بالاتری را توجیه می‌کند.
بانک ممکن است هم‌زمان سودسازتر و پرریسک‌تر شده باشد؛ این دو لزوماً خلاف هم نیستند. ترتیب بالا کمک می‌کند هر دو را ببینید. در صفحهٔ هر بانک در بورس سنج، کارت «موتور سود بانک» قدم‌های ۱، ۴ و ۵ را از صورت سود و زیان کدال حساب می‌کند.
خالص درآمد سود (درآمد سود منهای هزینهٔ سود سپرده) تقسیم بر متوسط دارایی‌های درآمدزا. این نسبت می‌گوید بانک روی هر ۱۰۰ تومان دارایی‌ای که سود می‌سازد، پس از پرداخت سود سپرده چقدر باقی نگه می‌دارد. فاصلهٔ دو رقم مطلق درآمد و هزینه، NIM نیست، چون اندازهٔ ترازنامه را در نظر نمی‌گیرد.
سپرده منبع است، نه درآمد. اگر سپردههای تازه گرانقیمت باشند، یا بانک نتواند آنها را به تسهیلات و اوراق سودده تبدیل کند، یا بخشی از آنها بهصورت سپردهٔ قانونی بیبازده نزد بانک مرکزی بماند، هزینه زودتر از درآمد بالا میرود.
نه، این سود واقعی است، ولی هموزن سود عملیاتی نیست. به نرخ ارز بستگی دارد و اگر نرخ ثابت بماند یا پایین بیاید تکرار نمیشود. بهتر است سود را به دو بخش تکرارشونده و موردی تقسیم کنید و رشد هر بخش را جدا ببینید.
رشد درآمد سود و هزینهٔ سود سپرده نسبت به دورهٔ همطول سال قبل، سود سپرده به ازای هر ۱۰۰ تومان درآمد سود، سهم کارمزد، نسبت ذخیرهٔ مطالبات در گزارش سالانه و سهم سایر درآمدها از سود. همه از صورت سود و زیان کدال حساب میشود. NIM و نسبت مطالبات غیرجاری به ترازنامه و یادداشتها نیاز دارد و در این کارت نیست.
این مطلب صرفاً جنبهٔ آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و به‌هیچ‌وجه توصیهٔ خرید یا فروش نیست. تصمیم سرمایه‌گذاری و مسئولیت آن بر عهدهٔ خود شماست. پیش از هر معامله، تحقیق شخصی کنید و در صورت نیاز با مشاور دارای مجوز مشورت کنید.